Bîranîn
Êzdî di sedsala 20an de gelek caran hatin çewsandin, û di sala 2014an de bûn qurbaniyên tevkujiyekê. Li vir rastiyên piştrastkirî hene, bi çavkaniyên wan.
Xalên dîrokî
-
Çewsandinên dawiya Împaratoriya Osmanî
Di dema tevkujiya ermeniyan û xiristiyanên suryanî (Sayfo) de, êzdî jî wekî kêmareke ne-misilman bûn hedef. Gundên Tor Abdînê, herêma Mêrdînê û Şingalê hatin wêrankirin. Beşek ji rizgarbûyan li Qafqasyayê, li Ermenistan û Gurcistanê, stargeh dîtin.
-
Sirgûn û zordariya Sovyetê
Di dema Stalîn de, hinek êzdiyên Transqafqasyayê, ku wekî kurd dihatin hesibandin, rastî sirgûnkirina ji herêmên sînorî ber bi Asyaya Navîn û zordariya Terora Mezin hatin.
-
Tevkujiya Şingalê
Rêxistina Dewleta Îslamî (DAIŞ) êrîşî gundên êzdiyan ên herêma Çiyayê Şingalê li Iraqê dike. Bi hezaran kes têne kuştin; bi hezaran jin û zarok têne revandin û têne kirin kole. Di 15ê tebaxê de, li Koçoyê, mêr têne kuştin, jin û zarok têne revandin.
Tevkujiya Şingalê
Komîsyona lêkolînê ya Neteweyên Yekbûyî ya li ser Sûriyeyê (di rapora xwe ya «They came to destroy» a 15ê hezîrana 2016an de) û Parlamentoya Ewropayê (di biryara xwe ya 4ê sibata 2016an de) tawanên li dijî êzdiyan wekî tevkujî nas kirin.
| Dane | Texmîn | Çavkanî |
|---|---|---|
| Kesên ku di tebaxa 2014an de hatin kuştin an mirin | nêzîkî 3 100 | V. Cetorelli et al., PLOS Medicine, 2017 |
| Kesên ku hatin revandin | nêzîkî 6 800 | heman lêkolîn |
Di sala 2018an de, Xelata Aştiyê ya Nobelê ji Nadia Murad re — êzdiyeke ji Koçoyê ku ji tevkujiyê rizgar bû — û bi hev re ji Denis Mukwege re hat dayîn, ji bo xebata wan a li dijî bikaranîna tundiya zayendî wekî çekeke şer.
3ê tebaxê roja bîranîna tevkujiyê ye.
Civak li cîhanê
Hejmarên jêrîn tenê texmînên giştî ne. Ew ji serjimêriyan tên, li cihê ku hene; wekî din ji lêkolînên zanîngehan.
| Welat | Nifûsa texmînkirî | Têbînî |
|---|---|---|
| Iraq | 400 000–500 000 | Beşeke mezin ji sala 2014an ve hê jî ji warê xwe dûr e |
| Almanya | 200 000–250 000 | Civaka herî mezin a Ewropayê |
| Rûsya | nêzîkî 40 000 | Serjimêriya 2010an |
| Ermenistan | 31 000–35 000 | Di serjimêriya 2011an de 35 308; kêmara herî mezin a welêt |
| Fransa | 10 000–12 000 | Bi piranî malbatên ku ji Ermenistan, Gurcistan û Rûsyayê hatine |
| Gurcistan | 8 000–12 000 | Bi piranî li Tiflîsê |
| Ukrayna | 2 000–5 000 | Texmîna berî 2022an |
Şahidiyên malbatan
Komele dixwaze, bi malbatên ku bixwazin re, dîroka hezkiriyên wan berhev bike: rêya jiyana wan, koçberî û kesên winda.
Heta niha tiştek nehatiye weşandin. Bêyî razîbûna nivîskî ya malbatê ti nav nayê eşkerekirin, û her malbat dê bikaribe her gav navekî paşde bikişîne. Ev berhevkirin dê tenê wê demê dest pê bike, dema ku rêkarên parastina daneyan ên ku ev cure agahî dixwaze hatin danîn.
Eger hûn dixwazin agahdar bibin, ji contact@uniondesyezidisdefrance.fr re binivîsin. Hê belgeyan neşînin.
Çavkanî
- Encûmena Mafên Mirovan a Neteweyên Yekbûyî, Komîsyona Navneteweyî ya Serbixwe ya Lêkolînê li ser Sûriyeyê, «They came to destroy»: ISIS Crimes Against the Yazidis, A/HRC/32/CRP.2, 15ê hezîrana 2016an.
- Parlamentoya Ewropayê, biryara 4ê sibata 2016an li ser komkujiya sîstematîk a kêmarên olî ji aliyê DAIŞê ve, 2016/2529(RSP).
- V. Cetorelli, I. Sasson, N. Shabila, G. Burnham, «Mortality and kidnapping estimates for the Yazidi population in the area of Mount Sinjar, Iraq, in August 2014: A retrospective household survey», PLOS Medicine, 2017.
- Komîteya Nobelê ya Norwêcê, Xelata Aştiyê ya Nobelê 2018.
- «Selective humanitarianism in asylum policies: Yezidi refugees in Germany and France», Nationalities Papers, Cambridge University Press.
- Dezgeha Neteweyî ya Statîstîkê ya Komara Ermenistanê, serjimêriya 2011an.
Şaşiyek heye an hûn dixwazin tiştekî zelal bikin? Ji me re binivîsin: contact@uniondesyezidisdefrance.fr.